Aziz dost!.. Kulak tut sözüme ! Dinle beni: Aklın tutsağıdır duygu, akıl da ruhun… En zor ve en karışık işleri bile, kolayca yapar akıl, eğer tutsak elini çözüverirse ruh…
Duru bir ırmağı andırır ruh, tertemiz bir ırmağı… Tensel düşünceler ve nefse ilişkin arzular da ırmağın üzerini kaplamış bir avuç çerçöp…
Eğer bir yana itiverirse aklın eli o çerçöpü, ırmak kendini gösterir, berrak ve duru…
Dünya arzuları kaplarsa suyun yüzünü eğer… Eğer hayvani arzular baskın olursa tende… Nefis gülmeye başlar o vakit, ve akıl ağlamaya…
Heveslerin ve arzuların elleri bağlanınca çözer çünkü aklın elini Tanrı…
Sana kumanda etmeye başlar o zaman akıl, seni çekip çevirir…Önceleri sana hakim olan duygular mahkumun olur sonra,buyruğuna uyarlar bir bir…
Aklı hakim ve duyguları mahkum olan kişidir uyanık iken de rüya gören ve kendisine göklerin kapıları açılan…
Mesnevi III, b.1824-1831
